ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਚੱਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਬਰੇਨ ਡਰੇਨ’ (Brain Drain) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹੁਣ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਰਿਵਰਸ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ’ (ਉਲਟ ਪ੍ਰਵਾਸ) ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ, ਮੋਟੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਅਤੇ PR ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸੂਝਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਟਿਕਾਊ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਲੀਹਾਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ। ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਭਿਨਵ ਬੰਸਲ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੇਸਟਰਸ਼ੀਅਮ, ਡਾਇੰਥਸ ਅਤੇ ਕੈਲੈਂਡੁਲਾ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਤੱਕ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 8 ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ IT ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ ਹਨ ਅਤੇ PAU (ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਝਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਦੇਸੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ
ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਗਬਾਨੀ (ਨਿੰਬੂ, ਅੰਬ, ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਯਾਮਾ), ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਬ੍ਰਾਂਡ ‘ਵੀਰਨਾਜ’ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੋਲੂ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰ੍ਹੋਂ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ, ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਹੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ
ਇਸ ਰਿਵਰਸ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਂਝੇ ਘਰ’ (Community Living) ਵਰਗਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਜਾਂ ਕੈਫ਼ੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਤਾ ਹੰਢਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿੰਗੀ ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਹੜੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਮੀਦਾਂ ਭਰਿਆ ਨਵਾਂ ਭਵਿੱਖ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਨਾ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਿਵਰਸ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਜੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਿਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਰਾਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਮਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਸਕਣ।
Leave a Comment