ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਹਟੇਗਾ ਸੰਕਟ?

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਿਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਬੰਜਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਿਕਮੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ “ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਅਭਿਆਨ” ਅੱਜ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ‘ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ’ ਵਿੱਚ ਛਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੀਂਹ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਫਸਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਲਾਂ-ਬੱਧੀ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮਿੱਤਰ ਕੀੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਡੋਇਆਂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਵਾਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਲਚਿੰਗ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਪੋਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸੋਖਣ ਅਤੇ ਨਮੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਖੇਤ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਠੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਫਸਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਖੇਤ ‘ਚ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ!

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਗੇ? ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤੀ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫਸਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਖੇਤ ‘ਚ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ‘ਜੀਵਾਮ੍ਰਿਤ’, ‘ਘਣਜੀਵਾਮ੍ਰਿਤ’ ਅਤੇ ‘ਬੀਜਾਮ੍ਰਿਤ’ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਾਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਫ਼ਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਲੱਸੀ, ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ (ਜਿਵੇਂ ਨੀਮਾਸਤਰ ਜਾਂ ਅਗਨੀਆਸਤਰ) ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਖੇਤੀ ਖਰਚਾ ਨਾਂਮਾਤਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਗੈਰ-ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ

ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਰਾਹੀਂ ਗੈਰ-ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਭਰਪੂਰ ਝਾੜ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ’ ਅਤੇ ‘ਸਹਿ-ਫ਼ਸਲੀ ਖੇਤੀ’ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸਿੱਧੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਰਾਹੀਂ)। ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਆਰਗੈਨਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ‘ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਵਿਕਲਪ’ ਜਾਂ ਅਮੀਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰਮ ਅਸਲ ਲੋੜ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੋ ਅਨਾਜ, ਫਲ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਾਇਣਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ, ਮੋਟਾਪਾ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾਮੁਰਾਦ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਸੰਭਲੇ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਲ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਮੁਕਤ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਆਕਸੀਡੈਂਟਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮੁਕਤ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੈਟਾਬੋਲੀਜ਼ਮ ਸਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਟੌਕਸਿਨਜ਼ (ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ) ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਖੁਰਾਕ ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫਟਕਦੀਆਂ। ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, “ਕੁਦਰਤੀ ਭੋਜਨ ਹੀ ਅਸਲ ਦਵਾਈ ਹੈ।”

ਸਿਰਫ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤੀ ਸਾਡੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਪਜਾਉ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਲਾਗਤ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਉਮਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲੇ।