ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਮਾਮਲੇ ?

ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਖਬਰਾਂ ਨੇ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਆਪਾਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ |

ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ 40 ਗ੍ਰਾਮ ਹੈਰੋਇਨ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ | ਸ਼ਿਮਲਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਐੱਸ .ਐੱਸ ਪੀ . ਗੌਰਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 40 ਸਾਲਾਂ ਇਹ ਔਰਤ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੇਚਣ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ | ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮਾਲਵਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਵੱਲੋਂ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ | ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਫੂਕ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ | ਲੜਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਮਾਰੂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ |

ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਇਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਪਿੱਛੇ ਦਿਨੀਂ 20 ਮਹਿਲਾ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਫੜਿਆ | ਅਖਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ | ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਾਰੀਆਂ NDPS FIRs ਵਿਚ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ |

31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜ਼ੀਰਾ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ 3.115 ਕਿਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ 11.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਰੱਗ ਮਨੀ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ | 12 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਸਮੇਤ ਦੋ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰ ਫੜੇ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ 512 ਗ੍ਰਾਮ ਆਈਸ ਡਰੱਗ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਗਈ | 16 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਵਿਚ ਅਮੀਰ ਖਾਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹੇਲੀ ਕੋਲੋਂ 420 ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਗਾਹੇ -ਬਗਾਹੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪੁਸਿਸ ਜਾਂ ਬੀ ਐਸ ਐਫ ਵੱਲੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ | ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਉਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ |

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜੀਵ ਖੰਨਾ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਹਨ , “ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਕੋਹੜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਕੰਢੇ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮੇਂ -ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਹਨ | ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਹੈ | ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਭੈੜੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ | ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਗਰੀਬੀ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ | ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਮਗਲਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਦੇਸੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੋਰੀਅਰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਘੱਟ ਰੇਟ ਉਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ | ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ | ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ |”

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿਰਦੁਲਾ ਸ਼ਰਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ , “ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ | ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਮੌਕੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਣ |”

ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਫਸਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਘੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋ : ਜਗਰੂਪ ਸੇਖੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ , “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਇਲਾਕੇ ਸਨ | ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਠੀਕ ਰਿਹਾ | ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਉਝੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ | ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਥੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਜਾੜਾ ਵੀ ਹੋਇਆ | ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨਾ ਹੋਈ | ਸਿਖਿਆ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿਕਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਾ ਪਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ | ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲੋਕਲ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਆ ਗਏ | ਇਹ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਹੁੰਦੀ| ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਇਥੇ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਿਆਂ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ | ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਬਦਨਾਮ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਕੇ ਹਨ| ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਹੀ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਣ ਗਿਆ | ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਥਾਣੇ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਿਧੇ ਅਸਿਧੇ ਸਬੰਧ ਕਾਰਨ ਬਦਨਾਮ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ | ਘਰਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਕਾਫੀ ਬਦਨਾਮ ਰਹੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ | ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦ ਮੈਂਬਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ | ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ | ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਇਸਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਗੰਦਲੇ ਸਿਆਸੀ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ |”